- Szczegóły
- Kategoria: Kościół
Stosunek członków Bractwa św. Piusa X, zwanych lefebrystami1 oraz szerzej pojętego katolickiego tradycjonalizmu do personalizmu jest zdecydowanie krytyczny. Przedstawiciele tego nurtu postrzegają personalizm jako niebezpieczną, „modernistyczną” ideologię, która według nich doprowadziła do kryzysu w Kościele katolickim po Soborze Watykańskim II2.
Zarzuty lefebrystów wobec personalizmu
Główne osie krytyki personalizmu ze strony lefebrystów obejmują następujące kwestie:
1. Zarzut antropocentryzmu i detronizacji Boga
Lefebryści oskarżają personalizm o przesunięcie punktu ciężkości w nauczaniu Kościoła z Boga na człowieka (antropocentryzm). Arcybiskup Marcel Lefebvre ostro krytykował ustalenia soboru, wyrażone w konstytucj Gaudium et spes3 za to, że główną troską stało się „dobro człowieka” oraz „godność osoby ludzkiej”. Personalizm jako jeden ze szkodliwych prądów filozoficznych krytykują chyba wszyscy tradycjonaliści, Choć rzadko czynią to w tak skrajny sposób jak portal https://www.ultramontes.pl. Na nim możemy przeczytać, że personalizm przyczynił się „do stworzenia w ramach tej modernistycznej sekty”, "chrześcijaństwa bezdogmatycznego"4. Ich zdaniem „scholastyka […] obnaża pustkę personalizmu – tej mglistej filozofii, która stawia człowieka w miejscu Boga, a sumienie ponad prawem Bożym”. W polskiej przestrzeni medialnej rzadko spotyka się aż tak ostre sformułowania, ale w bardziej oględny sposób przedstawiane są te same treści (ulubione słowo „posoborowie” używane w jednoznacznie pejoratywny sposób).
Nie wchodząc w tym miejscu w polemikę, należy odnotować, że krytycy nie rozumieją personalizmu (stąd wrażenie jego „mglistości”). Nie ma w nim bowiem mowy o detronizacji Boga. Jest natomiast przekonanie, że nawet Bóg nie stosuje wobec człowieka przemocy5: „On, dając osobie naturę rozumną i wolną, przez samo to już zdecydował, że będzie ona sama sobie określała cele działania, a nie służyła jako narządzie cudzym celom. [...] Dlatego też Bóg nie zbawia człowieka wbrew jego woli”. Małe wyjaśnienie: „sama sobie” nie oznacza autonomii od prawdy i dobra, lecz wolność właściwą osobie jako podmiotowi moralnemu.
- Szczegóły
- Kategoria: Wybór Ukrainy
Ostatnio napisałem kilka tekstów dotyczących personalizmu radykalnego. Stawiam w nich tezę, że jest to najlepszy sposób mierzenia się z trudnymi problemami etycznymi. Postanowiłem więc samemu przetestować to na kilku szczególnie trudnych przykładach. W niniejszym tekście poddam analizie pogarszające się relacje polsko-ukraińskie i potencjalne możliwości reakcji Polski na ten kryzys.
Uwagi o polityce opartej na prawdzie
Gdy rozpoczęła się wojna Ukrainy z Rosją, chyba większość Polaków oceniła sytuację w duchu romantycznym. Mnie przyszło do głowy, że oto jest historyczna okazja do stworzenia państwa ukraińskiego jako wspólnoty zbudowanej na wartościach. Że można zastąpić mit budowany na sadystycznych mordercach przez mit bohaterów właśnie ginących w obronie ojczyzny. Te (naiwne?) przekonania skończyły się, gdy usłyszałem komentarz ministra spraw zagranicznych po odebraniu przez prezydenta Nawrockiego Orderu Orła białego prezydentowi Zełeńskiemu. On nam wszystkim objaśnił, że Ukraina może sobie robić co chce, bo jest coraz silniejsza dzięki żołnierzom walczącym na froncie. Chyba nie potrzeba lepszego dowodu na to, że to nie jest wojna sprawiedliwa. Ci biedni ludzie nie poświęcają życia w obronie Ojczyzny, tylko na chwałę czcicieli zbrodniarzy i bezwzględnych politykierów i aferzystów.
Jak możemy i powinniśmy się zachować w tej sytuacji? Jeśli chcemy znaleźć odpowiedź opartą na prawdzie – jedynym sposobem jest odrzucenie mitów i oparcie się na racjonalnej analizie w duchu personalistycznym (bo tylko personalizm pozwala na dotarcie do prawdy o ludzkim działaniu).
Czytaj więcej: Problem UPA z personalistycznego punktu widzenia
- Szczegóły
- Kategoria: Społeczeństwo sieci
Fundament: godność osoby to wartość absolutna
Zacznijmy od rzeczy, o której rzadko mówi się wprost: personalizm jest filozofią radykalną. Nie w sensie lewicowym ani prawicowym, ale w sensie etymologicznym — sięga korzenia. A korzeniem jest osoba ludzka, której godność nie podlega kompromisowi, nie jest sprowadzalna do żadnej funkcji społecznej, narodowej ani ekonomicznej.
Człowiek nie jest środkiem prowadzącym do celu, ale celem.
To zdanie brzmi banalnie tylko dlatego, że powtarzamy je zbyt często i zbyt bezmyślnie. W praktyce cała historia ludzkości to historia potwierdzania dokładnie odwrotnej tezy: że człowiek jest środkiem — do budowy imperium, do wzrostu PKB, do zbawienia narodu, do zwycięstwa klasy. Personalizm wyrósł z XX-wiecznych gruzów właśnie dlatego, że owe wielkie narracje skończyły się na Auschwitz i Kołymie.
Personalizm jest kojarzony z chrześcijaństwem. To nie jest niepoprawne skojarzenie. Jednak – jak dowodzi Andrzej Grzegorczyk – jest to idea uniwersalna.
Czytaj więcej: Personalizm w działaniu: między ideałem a mądrością
- Szczegóły
- Kategoria: Godne społeczeństwo
Ukazała się pierwsza encyklika Papieża Leona XIV, poświęcona Społecznej Nauce Kościoła w erze sztucznej inteligencji. Ponieważ od lat zajmuję się tymi zagadnieniami, chciałbym omówić najważniejsze wątki tego dokumentu.
Papież wkracza na dla Kościoła nowe obszary – życzliwa krytyka jego dzieła może być pożyteczna. Pożytek zresztą powinien być obustronny, gdyż dla inżyniera taki etyczny punkt odniesienia jest niezbędny.
Te odmienne punkty widzenia (etyczny i techniczny) skłaniają mnie do odwrócenia logiki papieskiego dokumentu. Papież przedstawia społeczną naukę Kościoła jako tło dla wykorzystania nowych technologii. W poniższej analizie chcę natomiast przedstawić społeczną gospodarkę rynkową (SGR) – wywodzącą się z tej nauki – jako rozwiązanie dla obserwowanych problemów.
Jest to odpowiedź na wezwanie Papieża: „zachęcam wszystkich, a w sposób szczególny wiernych świeckich, aby nie bali się konfrontować z rzeczywistością, by umieli wzajemnie się słuchać i z mocą podejmowali własną odpowiedzialność za budowanie społeczeństwa bardziej ludzkiego i braterskiego”.
- Szczegóły
- Kategoria: Monitor gospodarczy
Program SAFE sprawi, że realny poziom zadłużenia Polski w roku 2028 zbliży się do 75% PKB1. To powinno być wystarczające do tego, by nikt się nie pokusił o przejęcie tak zadłużonego państwa. Dodatkowo musimy wziąć pod uwagę jeszcze inne czynniki, z których żaden nie wydaje się prowadzić do odmiennych wniosków.
Zarobki Polaków w 2028 roku będą wyglądały tak:
- dochód pracownika ~82 000 - czyli ~50% wartości jego pracy,
- na utrzymanie państwa (edukacja, służba zdrowia etc): ~61 000 , czyli ~37%,
- na utrzymanie systemu Systemu (system finansowy, wojsko) ~46 000 - ~28%,
- na obsługę długu ~12 800 ~8%.
Czytaj więcej: W jaki sposób SAFE zwiększa nasze bezpieczeństwo?